سه اقدام جدید ترامپ و اثر آن بر بازارها
در هفته سوم تیرماه، سه تصمیم مهم دونالد ترامپ موج تازهای از نوسان را در بازارهای جهانی ایجاد کرد. پایاندادن به آتشبس با ایران، تهدید تجاری علیه اسپانیا و تغییر موضع آمریکا درباره تحریمهای روسیه، بهسرعت روی قیمت نفت، بازار سهام، اوراق قرضه و صنایع دفاعی اثر گذاشتند و نگرانی سرمایهگذاران درباره افزایش ریسکهای سیاسی و اقتصادی را بیشتر کردند.
چه خبر از ایران؟
ترامپ اعلام کرد توافق موقت با ایران «پایان یافته» است. پس از آن، نیروهای آمریکایی حملات جدیدی را علیه اهداف ایرانی آغاز کردند و بازار نفت بلافاصله واکنش نشان داد.
قیمت نفت برنت ۵.۲ درصد و نفت WTI حدود ۴.۴ درصد افزایش یافت. همزمان، شاخصهای S&P 500 و داوجونز کاهش پیدا کردند و شاخص STOXX 600 نیز شدیدترین افت خود از ماه مارس را ثبت کرد. افزایش قیمت نفت، بازده اوراق خزانه آمریکا را بالا برد و نگرانیها درباره تورم را تشدید کرد؛ موضوعی که میتواند مسیر کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو را دشوارتر کند.
اما بیایید درباره ترامپ زودباور نباشیم؛ زیرا او بعدتر گفت مذاکرات با ایران ادامه خواهد یافت و احتمال وقوع یک جنگ تمامعیار را کماهمیت جلوه داد. اکنون توجه بازارها بیش از هر چیز به تردد نفتکشها در تنگه هرمز معطوف شده است؛ مسیری که حدود یکپنجم عرضه نفت جهان از آن عبور میکند.
ماجرای اسپانیا چه بود؟
اقدام دوم ترامپ، دستور توقف تجارت و سفر با اسپانیا بود. او دولت مادرید را متهم کرد که برای هزینههای دفاعی بهاندازه کافی بودجه اختصاص نداده و در مسیر عملیات آمریکا علیه ایران مانعتراشی کرده است.
این اظهارات فشار شدیدی بر بازارهای اسپانیا وارد کرد و شاخص IBEX 35 با افت ۲.۶ درصدی، بدترین عملکرد را در میان شاخصهای بزرگ اروپا ثبت کرد. سهام بانک سانتاندر ۴.۳ درصد، BBVA حدود ۳ درصد و شرکت ایندیتکس، مالک برند زارا، ۳.۶ درصد کاهش یافت. بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله اسپانیا نیز ۹ واحد پایه افزایش پیدا کرد، زیرا سرمایهگذاران برای نگهداری بدهی این کشور بازده بیشتری مطالبه کردند.
البته هنوز مشخص نیست ترامپ از نظر حقوقی بتواند یک تحریم کامل دوجانبه اعمال کند؛ زیرا سیاست تجاری کشورهای عضو اتحادیه اروپا در سطح این اتحادیه مدیریت میشود. با این وجود، ادامه این ابهام میتواند به بانکها، شرکتهای صادراتی، خطوط هوایی و صنعت گردشگری اسپانیا آسیب بزند.
ترامپ چه کاری به روسیه و اوکراین دارد؟
سومین اقدام مهم ترامپ، سختترشدن موضع او در قبال روسیه و جنگ اوکراین بود.
او در نشست ناتو در آنکارا اعلام کرد آمریکا به اوکراین اجازه خواهد داد سامانههای دفاع هوایی پاتریوت را تحت مجوز تولید کند؛ فناوریای که کییف سالها خواستار دسترسی به آن بود. چند روز بعد، سناتورهای آمریکایی از توافق با دولت ترامپ برای پیشبرد تحریمهای شدیدتر علیه روسیه خبر دادند؛ تحریمهایی که ممکن است کشورهایی را هدف قرار دهند که همچنان از روسیه نفت و گاز خریداری میکنند.
بازارها هنوز واکنش مشخصی نشان ندادهاند، زیرا متن نهایی این لایحه در کنگره تصویب نشده است. اثر واقعی آن به نوع تحریمها، معافیتها و شیوه اجرای آنها بستگی دارد. تحریمهای ثانویه شدید میتواند جریان صادرات نفت روسیه به چین، هند و ترکیه را مختل کند و فشار بیشتری بر قیمت انرژی وارد سازد. در همین حال، تصمیم مربوط به پاتریوت میتواند به نفع شرکتهای دفاعی و تامینکنندگان تجهیزات نظامی باشد و نشان میدهد واشنگتن احتمالا فشار اقتصادی و نظامی بیشتری بر مسکو وارد خواهد کرد.